Υστερόγραφο στο Φως – Αλέξης Σταμάτης

” Η γραφή δεν ήταν ποτέ για μένα ένας στόχος. Είναι ένας τρόπος να στέκομαι ανάμεσα στον κόσμο… Γράφω με την ίδια ανάγκη: Να ακουστεί κάτι που αλλιώς θα χανόταν”. 

Οι ραδιοφωνικές φράσεις του Αλέξη Σταμάτη σκαριφούν τον πυρήνα του: έναν γαλαζοαίματο της γραφής, ένα Πρίγκηπα που έγραφε με τη φυσικότητα της αναπνοής, έμπλεος ταλέντου και χωρίς όμως την παραμικρή ανάγκη επίδειξης (πόσοι έλληνες έχουν μεταφραστεί σε εννιά γλώσσες), ευγενής, γενναιόδωρος και ανοιχτός.

Έχουν προλάβει να γραφτούν πάρα πολλά για τον Αλέξη Σταμάτη. Πολλά και σημαντικά καθώς στην εποχή μας το κατευόδιο μοιάζει με σφαίρα στη θαλάμη της επικαιρότητας και μιας αυτοματοποιημένης πια ανάγκης για κλικ. Τα πιο σπουδαία όμως, είχε φροντίσει να τα βρούμε ετοιμοπαράδοτα ο ίδιος…

Μεταπλάθωντας τον Αποχαιρετισμό σε Δημιουργία

Σχεδόν παράλληλα, ο Αλέξης Σταμάτης προετοιμαζόταν από καιρό και μας άφηνε παρακαταθήκη για το μέλλον. Οι στοχασμοί του για το τέλος και οι μύχιες εκμυστηρεύσεις του – σαν απέναντι σε φίλους μέσα από «Βήμα» και το Facebook – στο πλατύσκαλο του αναπόφευκτου μας συγκλονίζουν – Άξιζε; ρωτούσε.

«Κάθε πολιτισμός αποκαλύπτεται από όσα φοβάται περισσότερο. Ο δικός μας δε φοβάται τόσο τον θάνατο όσο την ελάττωση της απόλαυσης. Δεν τρομάζει μπροστά στην παύση της ύπαρξης όσο μπροστά στην απώλεια της λειτουργικότητας. Γι’ αυτό και η ποιότητα ζωής έγινε σχεδόν θρησκεία. Δεν υπόσχεται σωτηρία· υπόσχεται καλύτερη διαχείριση του χρόνου μέχρι το αναπόφευκτο. Και όμως, κάθε μεγάλη λογοτεχνία υποψιάστηκε το αντίθετο. Οι στιγμές που καθορίζουν έναν άνθρωπο σπάνια υπήρξαν οι πιο άνετες. Ενας έρωτας που διαλύει την αυτάρκεια. Μια απώλεια που μετακινεί τη γεωγραφία της ψυχής. Ενα παιδί που γεννιέται. Ενα βλέμμα σ’ ένα δωμάτιο νοσοκομείου.

Υπάρχουν άνθρωποι που έζησαν ενενήντα χρόνια χωρίς να συναντήσουν ποτέ τον εαυτό τους. Υπάρχουν άλλοι που μέσα σε μία μόνο στιγμή είδαν ολόκληρη την ύπαρξη να ανοίγει μπροστά τους σαν πληγή και σαν αποκάλυψη μαζί.

Η μοναδική αληθινή ποιότητα ζωής είναι η ικανότητα να παραμένει κανείς παρών μέσα στην τραγικότητα χωρίς να ζητά αποζημίωση από κάπου. Να αποδέχεται ότι η ύπαρξη δεν υπήρξε ποτέ υπόσχεση ευτυχίας αλλά πρόσκληση επίγνωσης. Ολα τα υπόλοιπα, η άνεση, η υγεία, η επιτυχία, η διάρκεια, αποτελούν ευλογίες όταν υπάρχουν. Καμία τους όμως δεν απαντά στην ερώτηση που ψιθυρίζει κάθε άνθρωπος λίγο πριν κοιμηθεί: άξιζε; Εκεί αρχίζει το παιχνίδι».

Κάτι από ναό και από σφαγείο

Η είδηση της απώλειας του Αλέξη Σταμάτη, μια μέρα μετά τα 66α γενέθλια του – μετά από πολύχρονη πάλη με μία σπάνια ασθένεια του αίματος – ήταν σοκ για όσους παρακολουθούσαμε τα γραπτά και τις αναρτήσεις του αλλά δεν γνωρίζαμε… Ο ίδιος έλεγε πως όσο εκείνη τού υπενθύμιζε ότι ο χρόνος λιγοστεύει, τόσο εκείνος επέμενε να γράφει, να δημιουργεί, να αγαπά και να κάνει σχέδια για το αύριο. Το τελευταίο του κείμενο, ανεβασμένο στα social λίγες μέρες πριν είναι από αυτά που σημαδεύουν για πάντα:

«Οι παλιοί αλχημιστές περίμεναν την πρώτη σταγόνα του ελιξιρίου με απελπισία που έμοιαζε ήδη με πίστη. Η αναμονή έχει κάτι από ναό και από σφαγείο. Στον ίδιο χώρο ελπίδα και αποσύνθεση, όπως τα άνθη σε ένα φέρετρο συνεχίζουν να ευωδιάζουν χωρίς να αντιλαμβάνονται τον νεκρό.

Το αίμα. Η μόνη αριστοκρατία που δεν αναγνωρίζει τίτλους. Η μόνη βασιλεία που αλλάζει σώματα χωρίς επανάσταση. Οι άνθρωποι επινόησαν σύνορα, σημαίες, επώνυμα, τραπεζικούς λογαριασμούς, γενεαλογικά δέντρα. Το αίμα γελάει σιωπηλά με όλες αυτές τις δηθενιες Κυκλοφορεί στις φλέβες σαν ανώνυμος περιπλανώμενος, αδιάφορος για την ηθική μας, για τις φιλοδοξίες μας, για τις μικρές αισχρότητες με τις οποίες και καλά στολίζουμε τη λέξη «χαρακτήρας». Ένας άγνωστος θα κατοικήσει για λίγο μέσα σου.

Κανένα μυστήριο της Εκκλησίας δεν υπήρξε πιο κυριολεκτικό.

Κοιτάζω το άδειο μεταλλικό στήριγμα που σε λίγο θα κρατά τη σακούλα του αίματος, δεν περιμένω ένα φάρμακο αλλά έναν επισκέπτη. Έναν αθέατο συνοδοιπόρο που θα περάσει από κάθε γωνιά του σώματός μου, θα ακουμπήσει τα πιο σκοτεινά τοπία της ύπαρξής μου και θα φύγει χωρίς να μάθει ποτέ το όνομά μου. Η ευγένεια της ανωνυμίας. Μορφή αγάπης που δεν επιθυμεί να αγαπηθεί πίσω.

Πόσο αλλόκοτο Περάσαμε αιώνες υμνώντας την αυτάρκεια, ενώ το σώμα γνώριζε πάντοτε την αλήθεια. Δεν υπάρχει αυτάρκεια. μόνο ανταλλαγή.

Ο πρώτος άνθρωπος γεννήθηκε από το αίμα μιας γυναίκας. Ο τελευταίος ίσως σωθεί από το αίμα ενός ξένου.»

~Υστερόγραφο στο Φως~

Ένα ποίημα του Αλέξη

Αν έφτασες ως εδώ, περπάτησες επάνω μου.
Γράφω επειδή υπάρχει χώρος ανάμεσα σε δύο εκλάμψεις — και θέλησα να σταθώ εκεί.
Σε ευχαριστώ
που άντεξες τη διάρκεια.
και δεν έφυγες όταν άρχισε να πονά.
Ποτέ δεν μίλησα με τον θεό.
Ίσως επειδή η γλώσσα μου
είχε ήδη χρησιμοποιηθεί σε άλλα στόματα. Αλλά τον ένιωσα.
Ως παύση
που δεν μου ανήκε.
Η ποίηση δεν αλλάζει τον κόσμο.
Αλλάζει την ταχύτητα
με την οποία σε διαπερνά.
Και τότε, κάποιες νύχτες,
μπορείς να αναπνέεις χωρίς εξήγηση.
Αυτό το βιβλίο
απλώς διατηρεί το σχήμα
ενός σώματος που δεν πρόλαβε να γείρει σε άλλο σώμα.

Αν βρίσκεσαι εκεί,
σε κάποιο άλλο γεωγραφικό σημείο, σε μια σχέση χωρίς ονόματα — κράτα αυτό:
Η φωνή που δεν ζητά να ακουστεί είναι αυτή που παραμένει.
Όχι γιατί είναι δυνατή.
Αλλά γιατί δεν υπάρχει πουθενά αλλού να πάει.